loader

TPP – Thách thức cũng chính là cơ hội

TPP – Thách thức cũng chính là cơ hội

TPP – Thách thức cũng chính là cơ hội

28/03/2016

(Chính sách phát triển – Chỉ đạo điều hành) – Trước sự kiện Hiệp định TPP chính thức được ký kết hôm 04/02/2016, nhiều nhận định trái chiều đã được đưa ra. Có người bảo TPP sẽ là cơ hội cho kinh tế VN “cất cánh”, nhưng cũng không ít ý kiến cho rằng với một nước có nền kinh tế thấp kém như Việt Nam thì hội nhập quốc tế, đặc biệt là gia nhập TPP, sẽ đem lại rất nhiều thách thức. Nhưng với tôi, những thách thức đó cũng chính là cơ hội.

Trong khuôn khổ bài viết này, tôi xin không đề cập đến những cơ hội mà Việt Nam có được khi tham gia TPP bởi các quan chức, giới chuyên gia và báo chí đã nói rất rõ. Tôi sẽ tập trung vào những thách thức của TPP để thấy tầm nhìn của những nhà lãnh đạo khi tham gia Hiệp định này.

Cơ hội chỉ phát huy hiệu quả khi chúng ta biết nắm bắt, nhận thức một cách đúng đắn và đầy đủ các thách thức đi kèm với nó. Nếu vượt được qua những thách thức để thay đổi và tái cấu trúc, TPP sẽ là cơ hội để Việt Nam bứt phá.

Khó khăn chắc chắn rất lớn, Việt Nam sẽ bị cạnh tranh gay gắt cả thị trường ngoài và ngay trên sân nhà. Việc đáp ứng tiêu chuẩn về xuất xứ hay môi trường, lao động cũng là thách thức lớn. Nhưng chính những khó khăn này lại trở thành cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam chấn chỉnh lại lề lối kinh doanh đang manh mún như hiện nay.

Đưa Việt Nam gia nhập TPP là hành động sáng suốt của Chính phủ!

Việc giảm thu ngân sách từ thuế nhập khẩu sau khi thực hiện TPP sẽ được bù đắp bằng nguồn khác, như thuế giá trị gia tăng và thuế tiêu thụ đặc biệt và theo thời gian, việc giảm thuế sẽ được bù đắp bằng việc mở rộng đối tượng nộp thuế và công tác thu tốt hơn.

Sự cạnh tranh khốc liệt giữa hàng nội địa và ngoại nhập khiến thị phần hàng “made in Vietnam” chịu ảnh hưởng và dễ bị tổn thương trong hội nhập, đặc biệt nguy hiểm đối với nhóm hàng nông sản vốn gắn liền với người nông dân. Chúng ta tự hào gì khi Việt Nam chưa có được vài sản phẩm nổi tiếng cho riêng mình. Người Nhật có Toyota, Hàn Quốc có SamSung, Mỹ có Apple, thậm chí nước láng giềng Campuchia có gạo, còn Việt Nam có gì trên thương trường quốc tế?

Chúng ta chỉ có những mặt hàng nông – lâm – thủy – hải sản với sự quay lưng ít nhiều của ngươi tiêu dùng do lo sợ hóa chất độc hại. Là một quốc gia xuất cảng gạo hàng đầu thế giới thế nhưng người nông dân vẫn nghèo. Tại Mỹ, người Việt đa phần ăn gạo Thái, thậm chí chai nước mắm nhỏ bé cũng không phải “made in Việt Nam”. Nếu chúng ta có chính sách hỗ trợ tốt hơn để người nông dân tăng năng suất, chú trọng vào chất lượng hơn và học hỏi nhiều hơn từ các nước phát triển. Nước mắm, thanh long, cá, tôm, hàng may mặc… của Việt Nam được đầu tư về thương hiệu tốt hơn.

Nhưng điều chúng ta cần lo lắng nhất chính là sự thích nghi của doanh nghiệp Việt Nam, khi chủ yếu 600.000 doanh nghiệp vẫn ở quy mô nhỏ và vừa sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các tập đoàn/công ty nước ngoài có năng lực cao hơn. Nguy cơ bị thôn tính rất cao nếu không tự mình thay đổi. Thế nhưng, từ trong thách thức, chỉ có cạnh tranh thì các doanh nghiệp của ta mới tích lũy dày dặn về kiến thức, kinh nghiệm quản lý và thích nghi nhanh chóng với sự thay đổi. Khi đó Việt Nam sẽ loại bỏ được các doanh nghiệp yếu kém, tập trung vốn và lao động để hình thành những doanh nghiệp “đầu tàu” có sức cạnh tranh với các doanh nghiệp quốc tế trong bối cảnh hội nhập.

Thách thức này chính là động cơ thúc đẩy mạnh mẽ tái cơ cấu nền kinh tế, đặc biệt là tái cơ cấu doanh nghiệp một cách toàn diện để nâng cao năng lực cạnh canh, nâng cao hiệu quả hoạt động để có thể tồn tại và phát triển.

Suốt những năm qua, mặc cho những mảnh đạn còn găm trên người, ông vẫn miệt mài trên khắp các nẻo đường từ Đông sang Tây để san phẳng các rào cản đưa VN hội nhập thế giới.

Về thị trường lao động, nhân công năng suất thấp sẽ khiến nền kinh tế Việt Nam khó cạnh tranh khi luồng nhân lực có chất lượng cao tự do di chuyển hơn và trở thành thách thức mới, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp. Nhưng cũng chính thách thức này sẽ giúp chúng ta tái cơ cấu lao động, chuyển nguồn lao động nông nghiệp đang dư thừa trở thành lượng công nhân, và đất đai manh mún nhỏ lẻ sẽ được tập trung thành các cánh đồng mẫu lớn, thuận lợi hơn cho áp dụng kỹ thuật cao.

Không những thế, các yêu cầu cao về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cũng trở thành áp lực lớn khi các cơ chế bảo hộ của Việt Nam còn thiếu hiệu quả. Tình trạng vi phạm sở hữu trí tuệ vẫn là thách thức lớn khi vấn nạn sao chép, ăn cắp bản quyền vẫn diễn ra tràn lan tại Việt Nam, từ những bộ phim mới nhất cho đến phần mềm vi tính. Yêu cầu bảo hộ chặt chẽ quyền sở hữu trí tuệ khiến doanh nghiệp phải bỏ vốn nhiều hơn mua sản phẩm công nghệ và người tiêu dùng trả giá đắt đỏ hơn. Nhưng chính điều này là động lực mạnh mẽ để các phát minh, sáng kiến công nghệ của Việt Nam được phát triển.

Việc tham gia Hiệp định TPP cũng vậy, không có chuyện khi Việt Nam gia nhập để hưởng chính sách thuế bằng không mà không có chiều ngược lại, mà đối thủ của các doanh nghiệp Việt Nam lại toàn là những đối thủ nặng ký.

Khi Việt Nam đã gia nhập tức là những chiếc xe hơi có xuất xứ từ Mỹ, Nhật sẽ không còn phải chịu thuế suất cao ngất như hiện nay, dĩ nhiên đó là điều có lợi cho người tiêu dùng Việt Nam. Nhưng hệ quả kéo theo sẽ là vấn nạn kẹt xe – xe hơi, xe máy chen chúc, giành giật từng mét đường, hệ thống giao thông nhỏ bé và chưa hoàn thiện của Việt Nam sẽ mau chóng xuống cấp nếu không đầu tư mở rộng.

Về những sản phẩm công nghiệp thì Mỹ, với ưu thế là vương quốc của bánh kẹo, những sản phẩm “made in USA” sẽ tràn vào Việt Nam từ thành phố đến làng quê, mặt hàng sữa có mặt tại Việt Nam với giá rẻ bèo sẽ kéo theo sự cạnh tranh khốc liệt với Vinamilk, TH True Milk và tất cả những công ty nào có sản phẩm tương đương.

Đối với các cơ quan chức năng nhà nước thì họ không còn ung dung được nữa, lượng cán bộ“sáng cắp ô đi, chiều cắp ô về” sẽ phải khẩn trương bắt tay triển khai TPP. Rà soát nội dung Hiệp định, phải song hành với rà soát các thách thức và xây dựng chính sách, pháp luật. Từ đó thay đổi lề lối làm việc hành chính hiện nay ở các cơ quan nhà nước, giúp cơ quan công quyền giảm quan liêu, tham nhũng, hướng đến phục vụ nhân dân hơn.

Bên cạnh đó, hệ thống thông tin viễn thông toàn cầu đang phát triển nhanh chính là một quyền lực thứ 4 đã và đang gây ra tác động tiêu cực trực tiếp đến an ninh, kinh tế, văn hoá, xã hội Việt Nam. Sau khi gia nhập TPP thì vấn đề kiểm soát thông tin, truyền thông như thế nào để không từ bỏ lợi ích khai thác mà vẫn hạn chế tối đa nguy cơ gây thiệt hại xảy ra sẽ gây đau đầu không ít cho các cơ quan chức năng.

Xếp hạng năng lực cạnh tranh của Việt Nam so với 6 nước trong khu vực Đông Nam Á thời gian qua.

Trong quan hệ kinh tế đối ngoại, chủ yếu với các quốc gia có tiềm lực mạnh, có thể chứa đựng những yếu tố tiêu cực. Các nước mong muốn kìm hãm, thậm chí gây sức ép buộc Việt Nam phải thay đổi định hướng, mục đích phát triển. Nhưng đây cũng là yếu tố để xây dựng bản lĩnh và thay đổi theo hướng có lợi cho quốc gia, dân tộc.

Tích cực chủ động đưa đất nước gia nhập TPP, khai thác triệt để lợi thế, chấp nhận những thách thức, biến chúng thành những cơ hội thể hiện hiện tầm nhìn xa, trông rộng của các nhà lãnh đạo Việt Nam, đặc biệt là Thủ tướng được phản ánh rõ trong những hành động cụ thể và trong bài viết của ông.

Thủ tướng đã chỉ ra hai vấn đề lớn của chúng ta hiện nay là:

1. Khẩn trương cải cách thể chế, vì thể chế là nhân tố quyết định nhất của sự phát triển bền vững của đất nước, cũng là nhân tố quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp và sự lớn mạnh của doanh nhân khi vào TPP.

TPP cũng đòi hỏi nước ta cải cách thể chế để thực hiện đầy đủ các cam kết theo tiêu chuẩn của các nước tiên tiến, và ngoài thể chế trong kinh tế, còn là thể chế trong quản trị nhà nước, như về mua sắm công, về công khai, minh bạch trong các quyết định; về quyền khiếu kiện giữa doanh nghiệp và Nhà nước…

Thách thức này cũng chính là yêu cầu bức thiết của kinh tế nước ta. Dứt khoát tuân thủ các quy luật của kinh tế thị trường hiện đại, chấm dứt sự can thiệp của các cơ quan, tổ chức vào sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp bình đẳng trong kinh doanh; kinh tế tư nhân phải được coi là động lực của tăng trưởng kinh tế trong gia nhập TPP.

Đồng thời, phải đẩy mạnh cải cách hành chính, xóa bỏ những thủ tục hành chính đang gây ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp khi vào TPP. Chấm dứt tình trạng một số bộ ngành đang tiếp tục soạn thảo, ban hành thông tư quy định về trái ngược với Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư.

Thách thức cũng chính là cơ hội để buộc bộ máy nhà nước cần hoạt động có hiệu lực, hiệu quả, nhất là các cơ quan thuế, hải quan; đội ngũ cán bộ công chức phải liêm khiết, tinh thông nghiệp vụ; triệt để xóa bỏ tệ nạn tham nhũng.

2. Xây dựng đội ngũ doanh nhân có tầm nhìn mới, năng lực mới.

Đội ngũ doanh nhân phải nắm bắt được những xu thế chuyển động của kinh tế thế giới, của chuỗi giá trị gia tăng và mạng sản xuất của toàn cầu và khối TPP, quan trọng nhất là nắm được những cam kết, lộ trình TPP mà các quốc gia thành viên phải tuân thủ để từ đó có những ý tưởng khởi nghiệp phù hợp và tận dụng được các ưu đãi mà TPP tạo ra, bước những bước vững chắc vào sân chơi mới. Doanh nhân tiếp thu kiến thức về khoa học, công nghệ cũng như kỹ năng quản trị kinh doanh trong doanh nghiệp của các nước phát triển trong TPP; Có ý chí, tầm nhìn vào gương sáng của những doanh nhân thành đạt trên thế giới với tinh thần “không có gì là không thể”.

Trong sân chơi TPP rộng lớn này, Việt Nam không chỉ tháo gỡ các rào cản để nâng tầm nhìn, tăng năng lực của doanh nghiệp, doanh nhân; mà cũng đòi hỏi nâng cao tầm nhìn, năng lực lãnh đạo của giới lãnh đạo, quản lý. Đó là tầm nhìn về vị thế Việt Nam trên trường quốc tế, về những giá trị phổ quát của thế giới, về con đường phát triển và xây dựng nền kinh tế thị trường hiện đại; là năng lực lãnh đạo, quản lý, năng lực hoạch định thể chế để sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của xã hội nhằm đưa đất nước phát triển bền vững, người dân có cuộc sống hạnh phúc.

Vào TPP không chỉ là lợi ích trước mắt mà còn là lợi ích lâu dài. Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, việc gia nhập TPP với sân chơi bình đẳng là điều bắt buộc phải đến, vấn đề là chúng ta phải biết lượng sức mình, khai thác tốt thế mạnh và biến thách thức thành cơ hội hay không mà thôi.

Nguyễn Anh-http://nguyentandung.org/